zondag 14 februari 2016

Beter een luis in de pot dan helemaal geen vlees

Mijn vader is bezig met het opruimen van zijn boekenkast. Naast reclame voor de eerste computer, het programma van de musical The Phantom of the Opera die in de jaren '90 in Scheveningen stond en zijn afstudeerscriptie vond hij - verrassend genoeg - boeken. Niet alleen een Koran waarvan niemand de afkomst en het doel weet, of hoogbejaarde edities van In de ban van de Ring waarin het werkwoord 'gelasten' nogal populair is, nee, hij vond ook Het literair pseudoniemen boek (1987) en Nederlands Spreekwoordenboek (1995), die nu van mij zijn. Vooral het laatste is geweldig (en beledigend). Daarom ga ik je hier verblijden met een lijstje van mijn favoriete onbekende spreekwoorden tot nu toe. Bereid je voor op Griekenhaat, een geslachtsziekte en luizen. Veel luizen. Enjoy!

Elke afbeelding is klikbaar voor een vergroting.

Geslachtsziekte
Op een van de eerste pagina's van het boek staan spreekwoorden over 'aanbranden'. Over zowel een man als een vrouw kan je zeggen dat hij of zij is aangebrand. Er is alleen een klein, misschien niet zo toevallig betekenisverschil.

Geslachtsziekten en ongeboren kinderen zijn natuurlijk goed vergelijkbaar.

Mieren
Mieren zijn het meest militaire volk dat ik ken. Oudere mieren geven zich letterlijk op als verkenner, omdat verkenners de meeste kans hebben om gedood te worden en zij de jongere mieren willen sparen. Als je een mier onder een microscoop legt, verandert hij in een horrorfiguur. Heel interessante beestjes. Als je mieren met Hollandse directheid combineert, krijg je deze spreekwoordelijke pareltjes.

'Mama, waar is opa?'
'Hij ligt bij de mieren, schat.'
'Wanneer gaan we naar hem toe?'
'Dat vroeg oma laatst ook al. Ze mist hem zo erg, ze heeft echt een mier in haar broek.'

Valentijnsdagspecial
Stel: vandaag heeft je vriend(in) je niet verrast. Hij of zij was lomp, trapte op de staart van je kat, schold je uit en zei dat je godverdomme maar je eigen brood moest smeren. In dat geval is er maar één oplossing: hem of haar naar de mokerhei wensen. Ik heb geprobeerd te achterhalen wat die mokerhei precies is. Het enige vindbare is een veldslag op de Mookerheide (fair enough) waarbij 3000 doden vielen. Wat een mooie Valentijnsgedachte!

Als de berg niet tot Mohammed komt, kijkt Mohammed Wie is de mol? op de mokerhei.

Beter een luis in de pot dan helemaal geen vlees
O optimisme, mijn eeuwige Muze, Dit boek bevat niet alleen Nederlandse en Vlaamse spreekwoorden. Er zijn ook spreekwoorden uit Duitsland, Albanië, Irak, Israël, Burma (tegenwoordig Myanmar) en andere landen toegevoegd. Opvallend is dat IN BIJNA ELK LAND SPREEKWOORDEN OVER LUIZEN VOORKOMEN. Conclusie: iedereen had luizen.

Omdat ik geen hongerige luis ben, beter opschiet dan een luis op een teerton en een leven als een luis op een zeer hoofd heb, is hier een extra grote afbeelding.

'VERSE VIS! VERSE VIS! TWEE EURO ZEVENTIG!'
Opvallend is dat sommige spreekwoorden tussen 1995 en nu van betekenis zijn veranderd. Hieronder zie je het spreekwoord Hij heeft niet erg veel in zijn mars. Dat heeft overigens niets met de planeet te maken, een mars was een soort korf waarin een koopman zijn goederen bewaarde. Tegenwoordig zeg je dat iemand (niet erg) veel in zijn mars heeft als hij geen of juist wel talenten bezit, als hij geen of juist wel veel belooft voor de toekomst. In dit boek staat de originele betekenis.

Nu wil ik een marmot.

Crisis in Griekenland - voorspeld vóór 1995
Iedereen klaagt over Griekenland. Ik niet, want ik ben daar vorige zomer op vakantie geweest en dat was fantastisch. Ik had nog nooit meegemaakt dat obers maar met  gratis shotjes drank aan bleven komen, zelf meedronken en op tafels dansten. In Albanië hebben ze een mooi spreekwoord over de Grieken waarin veel Europeanen zich vandaag kunnen herkennen.

'Als je een Griek de hand geeft, tel dan je vingers na.'
(Ook een mooie: 'Voorzichtigheid is geen lafheid - zelfs vlooien (!) zijn gewapend.')

Duivels en kopjes thee
Als je aan thee denkt, denk je meteen aan -
Nee wacht, dan denk je niet meteen aan Japan. In Nederland zeggen we heel simpel 'schijn bedriegt', maar de Japanners zijn wat poëtischer: 'Zelfs de duivel was knap toen hij achttien was, en grove thee geeft een geurig eerste kopje.' Verder geeft dit volk ook het advies: 'Als ge een man haat, laat hem leven.' Zodat ge hem naar de mokerhei kunt sturen?

Als je naar die spreekwoorden kijkt, ga je de schrijfstijl van Murakami steeds beter begrijpen.

The Voice of Joegoslavië
In Joegoslavië begrijpen ze het: schrijvers zijn gevaarlijker dan soldaten. Een land naar mijn hart.
Jammer dat Joegoslavië niet meer bestaat.

'Beter door een Turk met een zwaard vervolgd dan door een Duitser met een pen.'
En de hyena uit Kenya is een leuke bonus.

Het huwelijk heeft tanden en bijt erg hard
Mijn favoriete land tot nu toe heb ik voor het laatst bewaard: Jamaica! Ik citeer: 'Achter de hond is het 'hond' - vóór de hond is het "mijnheer hond".' Spreekwoorden zeggen erg veel over een land, zo zijn Nederlandse spreekwoorden vaak direct en gaan ze bijvoorbeeld over paarden en koeien, die hier al eeuwenlang voorkomen en heeft het spreekwoord uit Kenya hierboven het over een hyena. Waar je in Japan de poëtische stijl zag, zie je hieronder een simpele, doeltreffende stijl. Vooral het laatste spreekwoord (over de regenboog) vind ik zelf prachtig.

'Als een man zijn buik vol heeft, kun je hem alles zeggen' en 'Niet pakken, niet hebben' klinken bijna als adviezen.

Vond je het leuk om over deze spreekwoorden te lezen en heb je een mier in je broek voor meer?
Laat het me gerust weten! Te veel beleefdheid is onbeleefdheid, zoals de Japanners zeggen.
Ik kijk nooit alsof ik een luis in mijn oor heb en ik heb alleen nog vluchtig door het boek gebladerd, dus als ik actief op zoek ga naar literaire pareltjes zonder ze naar de mokerhei te sturen, kan ik zeker meer onbekende spreekwoorden vinden. 

(En advertenties plaatsen op mijn blog als ik Jamaica mag geloven.)
(Maak je geen zorgen, ik wil niet het middelste met beide einden, dus dat gebeurt niet.)

Geen opmerkingen:

Een reactie posten