zaterdag 19 september 2015

Recensie: Daar is hij weer - Timur Vermes

'Marjo, als je dit boek goed vindt, moet je jezelf echt verdrinken of zo.'
Dat zei iemand gisteren tegen me, nadat ik had verteld welk boek ik zou gaan lezen. Het heet Daar is hij weer (vertaling van Er is wieder da), geschreven door Timur Vermes. De reden dat me werd aangeraden om zelfmoord te plegen als ik het goed zou vinden is simpel: dit boek wordt een 'hilarische bestseller' genoemd en de hoofdpersoon is Adolf Hitler.

Die toevallig ook zelfmoord pleegde, maar in dit verhaal toch niet, want hij wordt in 2011 wakker op straat in Berlijn. Mensen denken dat hij de zoveelste imitator van Hitler is - hij is alleen beter dan de rest. Hitler goes viral en wordt een ster op televisie en YouTube.

Allereerst vind ik het dapper dat de auteur - een Duitser - dit heeft aangedurfd. Adolf Hitler als hoofdpersoon kiezen is één ding, hem naar 2011 transporteren is een tweede - maar het boek ook nog eens grappig maken is een enorme stap verder. Zo denkt Hitler bij het zien van een mueslireep dat het arme Duitse volk zich geen brood kan veroorloven, houdt hij een tirade over de koffie van 'meneer Starbuck' en krijgt hij op de computer een dringende militaire hulpvraag via Minesweeper.

Hitler is realistisch neergezet.Hij is ongelooflijk intelligent - wat hij ongetwijfeld in het echt ook is geweest, je moet autosnelwegen maar bedenken - en hij is niet erg feministisch, hij fantaseert regelmatig over wat hij zijn vijanden zal aandoen en, wat ik altijd fascinerend aan de echte Hitler heb gevonden, hij houdt van dieren. Zelf had ik ooit een heel simpel wereldbeeld: mensen die slecht zijn voor dieren, zijn slechte mensen; mensen die goed zijn voor dieren, zijn goede mensen. Maar zo zit de boel dus niet in elkaar.

Griezelig vaak komt Hitler sympathiek over. Wanneer hij een conflict heeft met een krant en de strijd aangaat, hoop je als lezer dat hij wint, tot je beseft wie hij ook alweer is, en dan hoop je het alsnog. Misschien had de auteur dit nog net iets verder kunnen doortrekken, want hoewel Hitler calculerend en manipulatief is, overtuigt hij mij als lezer nog net niet - en dan bedoel ik niet het personage, maar de ideeën die hij brengt. Dan knipper ik toch nog met mijn ogen en denk ik bij mezelf dat hij een gek is. Als het de schrijver was gelukt om me mee te krijgen, was dat perfectie geweest.


Ik kan me voorstellen dat dit een redelijk controversieel boek is. Zoals ik eerder al zei, is het grappig, het is satire. Aan de andere kant is het echter bloedserieus. Een (nieuwe) Hitler is opgestaan en wint aan populariteit door social media. Gebeurtenissen uit het boek lopen parallel met de manier waarop hij aan het begin van de twintigste eeuw zijn macht kreeg. Dit is niet alleen satire, het is ook een waarschuwing. Een waarschuwing die veel beter in elkaar zit dan bijvoorbeeld De Cirkel, omdat je als lezer eigenlijk ook 'team Hitler' bent. Hij is een griezelig fijn personage om te lezen, al zijn zijn rants met vlagen een beetje vermoeiend. Wat ik wel mis, is iets nieuws, een verrassende karaktertrek, veranderingen door het boek heen, want het verhaal blijft elk hoofdstuk leunen op dezelfde formule en hoewel die werkt, had er net iets meer mogen zijn.

Geschiedenis en politiek zijn heel goed door het verhaal verweven en de sfeer in Duitsland is goed neergezet. Het duurde even voordat ik in dit boek zat, dat wel. Als je eenmaal het verhaal bent ingetrokken, wil je ook per se weten hoe het verhaal afloopt. Aan de ene kant gaat er spanning verloren doordat Hitler nogal zeker van zichzelf is, aan de andere kant vraag je je af hoe zo'n verhaal in godsnaam kan aflopen.

De tekst op de achterkant van het boek.
Kan je het maken om Hitler als satire te schrijven? Kan je het maken om om Hitler te lachen? Ja, dat kan, vind ik, want ten eerste praat de auteur absoluut niets goed (zoals ik al zei, heeft het boek een waarschuwende functie), ten tweede maakt dit boek Duitse geschiedenis en politiek toegankelijk en is het dus geschikt voor bijvoorbeeld scholieren en ten derde is het juist dit verhaal dat deze vragen stelt en niet een bezwaard stemmetje in mijn hoofd. Ik kan me voorstellen dat mensen problemen met de inhoud van dit boek hebben, dat het gevoelig ligt, maar het is juist de bedoeling van de auteur om vragen over satire, censuur, media, politiek, daadkracht en nog veel meer te stellen.

In het boek zelf zitten een paar slordigheden, zoals vergeten leestekens. De vertaling komt prima over. De letters zelf vind ik niet fijn, maar dat is smaak (en dat is ook zoeken naar irritatiepuntjes). Ik heb het verhaal met plezier gelezen en ik denk dat het een heel intelligente waarschuwing is en tevens satire zoals ik die al heel lang niet meer gezien heb. Ergens doet het denken aan Animal Farm, waar de varkens op twee poten gaan lopen en dat zowel grappig, ongemakkelijk als angstaanjagend is.

Cijfer: 8

Ik denk dat ik mezelf nu moet gaan verdrinken.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten