woensdag 15 oktober 2014

Recensie: De boekendief - Markus Zusak

Waarom houdt iemand van lezen?
Die vraag zie ik heel vaak. Op gezichten, in ogen, verborgen in afwijzende lichaamstaal.
Wat is er nou zo bijzonder aan boeken?
Ik kan het je niet vertellen. Maar Markus Zusak kan dat wel.

Hij doet dat in De boekendief, dat in het Engels The book thief  heet (maar de Nederlandse vertaling is zo goed als perfect, dus die is ook aan te raden). Het verhaal wordt verteld vanuit de Dood, die een bijzondere fascinatie heeft voor Liesel, een meisje dat in 1939 naar een pleeggezin wordt gebracht. Tussen de oorlog, de bombardementen en het verlies door ontdekt zij de kracht van woorden - en boeken.


De Tweede Wereldoorlog vind ik echt een kutonderwerp. Op de middelbare school was er elk jaar wel weer literatuur die zijlings over Hitler ging. Oud, vond ik het. Konden ze ons niet wat actuelers geven? Die oorlog was heel erg en natuurlijk mocht hij nooit vergeten worden, maar dat leerden we al bij geschiedenis. Bij Nederlands hoefde ik daar niet aan herinnerd te worden. Daar wilde ik juist vernieuwing, fantasie, originaliteit.

Toch gaat dit boek niet over dat soort oorlog. De boekendief speelt zich af in Duitsland, vertelt het verhaal van Duitse mensen die helemaal niets met oorlog te maken wilden hebben. Het laat zien dat je geen keuze had om nazi te zijn of niet - als je niet bij de nazipartij ging, had je geen werk. Als je kinderen geen lid werden van de Hitlerjugend, kreeg je boetes die je niet kon betalen. Je móést wel meedoen met het spel, anders overleefde je familie niet.

Het bijzonderste aan dit boek is natuurlijk het perspectief. De Dood is een ongeduldige verteller: hij wijst voortdurend vooruit op gebeurtenissen, geeft commentaar en is op de één of andere manier heel erg menselijk. De schrijver heeft in dit boek een poëtische, simpele, eerlijke stijl, die naadloos bij dit personage aansluit. Of je het wilt of niet, je gaat van de Dood houden. Je gelooft hem op zijn woord, je snapt zijn uitleg over zijn werk, zijn verzuchtingen over mensen en de dingen die hij wil zeggen maar verzwijgt.

Net zoals in het vorige boek van Zusak, dat overigens onvergelijkbaar is met dit, zijn alle personages sterk. Liesel wint je hart op het moment dat ze per auto bij haar pleeggezin arriveert, vlak nadat haar broertje is overleden, ze een boek heeft gestolen en ze weigert om uit te stappen. Haar pleegmoeder, Rosa Hubermann, is onvergetelijk vanaf haar eerste scheldpartij (op datzelfde moment) en haar pleegvader een paar pagina's later. Dan is er nog een ondergedoken Jood van vierentwintig, een blonde buurjongen die Jesse Owens wil zijn en de stille vrouw van de burgemeester met haar eigen bibliotheek. Liesel komt te wonen in de Himmelstraat, en aan het einde van het boek voelt het alsof je daar, net als Liesel zelf, vier jaar bent geweest.

Je weet wat er gaat gebeuren. Je weet het vanaf het begin, omdat de Dood het verraadt. Toch ontken je het, lees je verder, en hoewel hij het blijft aankondigen, gebeurt het wanneer je het niet verwacht. In het begin is De boekendief warrig - de Dood wil je het liefst alles tegelijk vertellen - maar in de scène die hij honderden pagina's lang aankondigt, komt alles samen. Het verhaal eindigt tenslotte zoals een verhaal hoort te eindigen, zoals elk verhaal uiteindelijk eindigt.

Het verhaal is verfilmd, maar tenzij je houdt van Amerikanen die Engels spreken met iets wat voor een Duits accent moet doorgaan, raad ik je af om meer dan deze trailer te kijken.

Ik denk dat dit boek zo goed is omdat het over gewone mensen gaat. Mensen die niet slim zijn, geen universitaire opleiding hebben gedaan, die niets met politiek te maken hebben - mensen die alleen willen leven. Het laat zien dat juist zij de slachtoffers van oorlog zijn. Maar bovenal lees je in dit boek troost. Het komt uit andere boeken, het komt van mensen, het komt niet.

De eerste keer dat ik dit boek las, was het nacht. Doordeweeks. Ik was eraan begonnen rond een uur elf en toen ik het uiteindelijk dichtsloeg, was het bijna ochtend. Ik heb er lang spijt van gehad dat ik het in één ruk uitlas, maar gelukkig voelt het na vijf keer lezen nog alsof het die eerste keer is. Een paar jaar geleden recenseerde ik het en gaf ik het een 9,5. Aangezien dit boek elke keer alleen maar beter lijkt te worden, moet die score een beetje worden aangepast. Als je ooit een boek wilt lezen dat nat wordt van je tranen, beschadigt omdat je het van je af hebt gegooid of een lelijk gerimpelde rug krijgt omdat je het te vaak pakt, lees dan De boekendief.

Nog niet overtuigd dat je dit werk niet mag missen? Hieronder heb ik de eerste pagina voor je:


Markus Zusak beschrijft hoe Liesel opgroeit met en dankzij de kracht van woorden, maar eigenlijk had hij dat niet hoeven doen. In dit boek is dat niet nodig. Als je dit uit hebt gelezen, weet je wat er leuk is aan lezen, dan weet je wat er bijzonder is aan boeken. Dan weet je vooral dat dit boek bijzonder is.

Er is maar één cijfer dat je De boekendief kunt geven: een 10.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten